Wat is het verschil tussen psychopathie en sociopathie?

Psychopathie wordt gezien als een persoonlijkheidsstoornis waarbij er sprake is van een antisociale, impulsieve levensstijl en een kille egocentrische en manipulerende omgang met anderen (Robert D. Hare, 2006).

De antisociale persoonlijkheid (psychopathie en sociopatie) is een cluster B-persoonlijkheidsstoornis.

In deze cluster vindt men de gevaarlijke, dramatische, onberekenbare, emotionele profielen. Narcisme, borderline en theatrale, behoren eveneens tot deze cluster.

De antisociale persoonlijkheid heeft de neiging om de normen en waarden van de maatschappij te overtreden. Ze zijn impulsief, prikkelbaar, agressief, roekeloos en vertonen onveilig gedrag.

De DSM (diagnostische en statistische handleiding voor psychische stoornissen) benadrukt vooral het gedrag. Maar hoe wordt psychopathie en sociopathie tegenwoordig feitelijk neergezet?

De term sociopathie wordt tegenwoordig niet echt meer gebruikt in onderzoeksliteratuur. Het is heel gemakkelijk en zeer begrijpelijk dat psychopathie, sociopathie en antisociale persoonlijkheid verward worden met elkaar. De overkoepelende constructie hiervan is in feite psychopathie.

Bij psychopathie kijkt men, afhankelijk van het onderzoek naar waar men kijkt, naar twee belangrijke zaken.

1ste factor: het interpersoonlijke affectieve element. (Onderlinge relatie en gevoelsleven tussen 2 of meerdere personen)

2de factor: sociaal afwijkende factor.

‘Sociopathie’ hoort bij de 2de factor. (Sociaal afwijkende factor) Het is ‘factor 2 ‘psychopathie’.

Sociopathie sluit dus nauw aan bij de definitie van de antisociale persoonlijkheid zoals we ze in de DSM zien.

Hier zijn de kenmerken die bij de 1ste factor horen.

Psychopathie: (het interpersoonlijke affectieve element) Oppervlakkige charme, grootsheid, pathologisch liegen en manipulatief. Gebrek aan wroeging, weinig of geheel ontbrekende emoties, ongevoelig en een gebrek aan empathie. Het niet accepteren van verantwoordelijkheid.

De kenmerken die bij de 2de factor horen.

Sociopathie: De antisociale persoonlijkheid (sociaal afwijkende factor) De nood voor sensatie, parasitaire leefstijl, gebrek aan realistische lange termijndoelen. Impulsiviteit. Maar hier zou het gaan om impulsief gedrag, dat gedreven wordt vanuit verveling. Onverantwoordelijkheid, armoedige beheersing van het gedrag. Vroegtijdige gedragsproblemen, jeugdcriminaliteit, herroeping van voorwaardelijke vrijlating en criminele veelzijdigheid. De wens om deel te nemen aan een aantal verschillende criminele activiteiten.

Dus samengevat stelt sociopathie zich op bij de antisociale persoonlijkheid.

‘Psychopathie is in het algemeen’ anders dan de antisociale persoonlijkheid.

Maar vooral factor 1 is zeer verschillend.

Hoe kan je dit nu het makkelijkste begrijpen?

Bijna iedereen met psychopathie komt waarschijnlijk in aanmerking voor een diagnose van de antisociale persoonlijkheid, maar slechts enkele personen met een antisociale persoonlijkheid, komen in aanmerking voor de diagnose van psychopathie.

Foute meningen rond psychopathie en sociopathie.

Vaak gaat men ervan uit dat de antisociale persoonlijkheid geen empathie heeft of geen gevoelens. En daarom moeten we eerst goed begrijpen dat er zoiets bestaat als cognitieve empathie.

Dat is de mogelijkheid om empathie te voelen voor een ander, op basis van denken.

Affectieve empathie. Dit is het gedeelte waar iemand in de mogelijkheid is om te voelen en empathie te kunnen ervaren. Bij psychopathie en sociopathie is de cognitieve empathie ongeschonden. Bij de antisociale persoonlijkheid zien we dus dat de cognitieve empathie intact is.

Het gedeelte ‘affectieve empathie’ dat in factor 1 psychopathie ‘een tekort’ vertoont, zien we bij factor 2 sociopathie, eerder een verstoring.

Het gevoel van empathie is bij factor 2 nog wel aanwezig, maar daar gaat het meer om een emotionele ontregeling en verstoring, dan dat het over een tekort gaat, zoals bij factor 1 psychopathie.

Het verschil met narcisme

Nog een zwart wit mening is dat vaak wordt gedacht dat alle personen met een antisociale persoonlijkheid boven anderen moeten staan en zich belangrijker voelen dan de rest.

Hier verwart men sociopathie met narcisme.

Langs de andere kant is het ook weer begrijpelijk, omdat bij de antisociale persoonlijkheid verschillende stoornissen gelijktijdig kunnen voorkomen bij één persoon.

Egosyntonie en egodystonie

Nog een andere zwart wit mening is dat personen met een antisociale persoonlijkheid niet met zichzelf of met anderen zouden begaan zijn. Als dit wel het geval is, dan gaat het om een geassocieerd kenmerk, zoals hierboven werd omschreven. Dus in combinatie met andere stoornissen. Maar het geldt zeker niet standaard voor iedereen met een antisociale persoonlijkheid.

Een persoon met egosyntonie is zich bewust van zijn gedachten, gevoelens en gedrag. Maar in dit geval kan het deze mensen niet echt veel schelen, want het is in overeenstemming met hun ideale zelfbeeld en zij aanvaarden zichzelf zo. Daarom vinden zij het niet belangrijk om te veranderen. Egosyntonie is heel voorkomend voor de cluster B. Zij weten dat hun gedrag verkeerd is. Ze beseffen dat ze liegen en een misdaad plegen. Maar voor hen is het aanvaardbaar.

Een persoon met egodystonie is zich eveneens bewust van zijn gedachten, gevoelens en gedrag, maar het verschil is dat zij hier wel mee begaan zijn. Omdat hun ego in conflict is met het ideale zelfbeeld. Deze mensen kan het dus wel veel schelen hoe hun gedrag zichzelf en anderen beïnvloed.

Het onderscheid tussen egosyntonie en egodystonie is echt cruciaal rond het verduidelijken van bovenstaande verschillen voor mensen met deze aandoening. We kunnen ze dus niet allemaal zomaar in één vak plaatsen.

Nog enkele verduidelijkingen over de verschillen tussen psychopathie en sociopathie.

Er zijn mensen die denken dat personen met sociopathie meer charisma zouden hebben. Dit klopt niet. Charisma hoort meer bij psychopathie.

Personen met een antisociale persoonlijkheid zouden dramatisch zijn. Dit deel is wel samenhangend met sociopathie en is zelden gezien bij personen met psychopathie.

Statistieken

3% van onze bevolking heeft een antisociale persoonlijkheidsstoornis en 1% heeft psychopathie.

Persoonlijk denk ik dat we die 1% psychopathie iets naar boven mogen afronden, want we zien de voorbije jaren in onze maatschappij een explosie van ‘pathologisch narcistisch gedrag’.

De technische omschrijving van hierboven is een gedeelte van hoe wetenschappers psychologie zien en waar ze zich momenteel aan vasthouden. Maar ze borduren steeds verder en gaan zich dan vervolgens weer aan iets anders vasthouden.

In mijn praktijk zie ik ‘slachtoffers van misbruik’, die in een relatie zijn met iemand met overlappende kenmerken in één persoon.

Dit was nog maar het verschil tussen psychopathie en sociopathie. Maar er valt nog heel veel te schrijven over het ‘vooral’ vernietigende gedrag van psychopathie in onze samenleving.

 “Hij zal jou kiezen, je ontwapenen met zijn woorden en je beheersen met zijn aanwezigheid.

Hij zal je verrassen met zijn humor en zijn plannen. Hij zal je een goede tijd laten ervaren, maar je krijgt altijd de rekening gepresenteerd.

Hij zal glimlachen en je bedriegen, en hij zal je bang maken met zijn ogen. En wanneer hij klaar is met jou, en hij zal klaar zijn met jou, zal hij je verlaten en je onschuld en trots meenemen.

Je zult veel bedroefder worden maar niet veel wijzer, en je zult je lange tijd afvragen wat er is gebeurd en wat je fout hebt gedaan.

En als er iemand van zijn soort op jouw deur komt kloppen, zal je dan opendoen?”

Robert D. Hare