Het verband tussen narcisme en het stockholmsyndroom.

Een leerling vroeg voor haar eindwerk gedragswetenschappen of ze een interview met mij kon doen over het Stockholmsyndroom. Ze stelde enkele vragen over slachtofferbegeleiding en mentale verandering.

Dit werd het.

1.      Wat is het verband tussen Narcisme en het ‘Stockholmsyndroom’? 

‘Narcisme’ is een ‘cluster B’ persoonlijkheidsstoornis. In deze ‘cluster B’ groepeerden ze 4 persoonlijkheidsstoornissen. Hun gedragingen demonstreren een bepaalde dynamiek. Daarom groepeerden ze deze persoonlijkheidsstoornissen in 1 cluster. De trefwoorden die bij hun pathologieën horen zijn: ‘dramatisch’, ‘gevaarlijk’ en ‘wisselvallig’.

Ik som ze graag voor je op.

Eerst hebben we de ‘Antisociale persoonlijkheidsstoornis’. Hier horen ‘Psychopathie’ en ‘Sociopathie’ in thuis. (Factor 1, 2) Zij dragen altijd ‘Narcisme’ in zich.

Dan hebben we ‘Narcisme’ zelf. Dan volgt ‘Borderline’. Zij herbergt eveneens ‘Narcisme’. Maar ‘Borderline’ wordt meer als een identiteit- en emotionele persoonlijkheidsstoornis beschouwd. Deze personen hun emoties zijn volledig ontregeld. En als laatste hebben we de ‘Theatrale persoonlijkheidsstoornis’.

Toch belangrijk dat ik voor de lezer alle ‘cluster B’ persoonlijkheidsstoornissen hier heb neergeschreven. Want velen weten amper wat ‘Narcisme’ inhoudt. Ik maakte die fout vroeger ook. Daarbij gooien ze ook nog eens ‘Psychopathie’ en ‘Sociopathie’ op een hoopje en verwarren ze het met ‘Narcisme’. Er zijn absoluut grote verschillen. Maar uiteindelijk gaat dit onderwerp vandaag over het ‘Stockholmsyndroom’.

Wat deze persoonlijkheidsstoornissen uit de ‘cluster B’ wel met elkaar gemeen hebben is dat hun gedragingen, mentaal- en in sommige gevallen lichamelijk misbruik voortbrengt. Hier schuilt het verband met het Stockholmsyndroom, dat een gevolg is van misbruik- en geweldpleging.

2.      Heeft u ooit al eens een cliënt gehad met het ‘Stockholmsyndroom’ (bij een gewelddadige relatie of andere situaties), of een zaak in verband hier mee?

Absoluut wel ja. Iedereen ontwikkelt een ‘traumaverbinding’ met de misbruiker. En ‘dit’ is het gevolg van het ‘Stockholmsyndroom’.

Mentaal- en lichamelijk misbruik veroorzaakt door een ‘cluster B’ persoonlijkheid is voor het slachtoffer tot op het randje af levensbedreigend. De ‘cluster B’ geeft hen op het gepaste moment weer alle hoop, en zo blijft het slachtoffer aan deze destructieve relatie deelnemen. Het is vooral gevaarlijk voor hun gezondheid. Het put hen uit. Deze stress maakt elk slachtoffer ziek.

Hier spreken we dan over partnerrelaties. Op mijn praktijk zie ik evengoed slachtoffers van ‘Narcisme’ vanuit de werkvloer. Daar zien we het slachtoffer ‘na misbruik’ eerder voor lange tijd met een burn-out uitvallen. Zij vertonen evengoed symptomen van het Stockholmsyndroom.

3.      Welke begeleiding doorneemt u dan of zou u doornemen?

Omdat mijn cliënten slachtoffer van een ‘cluster B’ profiel zijn hebben zij een specifieke begeleiding nodig. Op hun maat ontcijferde ik een unieke zienswijze en goot ik dit in een programma, waar ik hen begeleid naar mentale weerbaarheid en zelfliefde. Ik leer hen strategisch denken en nog veel meer.

Dit is wat elk slachtoffer nodig heeft. Want men blijft niet zomaar in misbruik. We zien steeds dezelfde rode draad in het slachtofferprofiel. Zij hebben armoedige- of zelfs geen grenzen. Ze hebben eveneens een zwaar zelfliefde tekort. De oorzaak moeten we in de kindertijd zoeken. Velen van hen hebben ten gevolge van dit misbruik en het ‘Stockholmsyndroom’, PTSS ontwikkeld (posttraumatisch stresssyndroom). Ze kampen met slaapstoornissen, hartkloppingen, angst- en paniekaanvallen. Stress dus.

In sommige gevallen wil ‘EMDR therapie’ wel helpen (Eye Movement Desensitization and Reprocessing). ‘EMDR’ volg ik op mijn praktijk niet. Als ervaringsdeskundige mag ik deze opleiding zelfs niet volgen. Bij mij ligt de focus op inzichten en ik reik hen tools- en technieken aan, zodat ze krachtig in het leven kunnen gaan staan. Ik ga met hen tot op de bodem van hun onderbewustzijn, en via cognitieve gedragstherapietechnieken laat ik hun bewustzijn als het ware samensmelten met hun onderbewustzijn. Dit is nodig om te kunnen helen. Wat vooral moet worden aangepakt en beheerd worden zijn de emotionele flashbacks. (Complexe PTSS) En omdat ik het zelf allemaal heb meegemaakt, kan ik aan hen overbrengen hoe het moet. Ik heelde, zonder de hulp van derden.

Ik vergelijk het graag met ‘naar de angel’ op zoek gaan. Of de walnoot openbreken. Ook een glassplinter is zeer moeilijk te vangen. Maar eens hij eruit is, komt de openbaring en de verlossing. Dan stopt de wonde met zweren. Dat is mijn doel en ik zet door tot dit gebeurt. Als het slachtoffer mee wil natuurlijk.

Volgens mij is dit de enige juiste manier. Waarom? Simpel. Als men de juiste inzichten niet krijgt, het gedrag niet aanpast en in misbruik blijft, dan heeft EMDR uiteraard ook geen zin.

4.      Denkt u dat het effect van zulke situaties afhangt van bepaalde levensfases? 

Neen dat geloof ik niet. Ik krijg uiteenlopende leeftijdscategorieën op mijn praktijk. Van 16 tot 72. Kinderen overkomt het evenzeer. De menselijke psyche is sowieso een slachtoffer voor levensbedreigende situaties en reageert op haar manier.

5.      Hoe lang duurt zo een genezingsproces ongeveer?

Dit is afhankelijk van de persoon zelf. Het vraagt veel inzet. Mentaal werk. Zwaar werk. Men moet steeds aan de dagelijkse gedachtegang en handelingen werken. ‘Aan het verslavende gevolg’ van de traumaverbinding. Men moet de uitwerking van dit chemische proces kunnen en willen begrijpen. En de persoon moet vooruit willen met haar of zijn leven. Er is vooral heel veel doorzetting nodig. De persoon moet opnieuw krachtig worden. Dit heeft tijd nodig.

Sommigen kunnen het gewoon niet en blijven als in een nachtmerrie ‘waar nooit een einde aan komt’ vast hangen. En zij zullen op deze manier gewoon, wanneer het hun tijd is om dit leven te verlaten, nooit vooruitgang geboekt hebben met hun mentaal geworstel en trauma. Er zijn er velen die de transformatie uiteindelijk niet doormaken.

6.      Wat zijn volgens u de oorzaken van het Stockholmsyndroom?

De traumatische ervaring is zo allesoverheersend, dat het voor de psyche van het slachtoffer gemakkelijker is om zich aan de zijde van de misbruiker te scharen, in plaats van tegen te werken en te verzetten. ‘If you can’t beat them, join them’, reageert het brein.

De oorzaak ligt in het volgende. ‘De misbruiker’ beslist hoe het slachtoffer zich mag voelen. Een ‘cluster B’ bijvoorbeeld zal de relatie zodanig controleren en beheersen, dat hij de oorzaak is van hoe het slachtoffer zich voelt. Hij of zij beslist wanneer het slachtoffer gelukkig mag zijn. Dit gebeurt door middel van afstraffen en belonen. Het slachtoffer gaat op eierschalen lopen en past zich volledig aan. Dit om drama te vermijden en de misbruiker te pleasen. Ook om het drama niet te triggeren. Een narcist is heel manipulatief en strategisch. Gebruikt gaslighting om zijn slachtoffer te herprogrammeren etc.

De misbruiker manipuleert dus het slachtoffer zodanig, dat haar welzijn alleen nog van hem afhangt.

Wanneer we het over een gijzelnemer hebben, dan beslist deze wanneer het slachtoffer zijn behoefte mag gaan doen, een maaltijd mag nuttigen, een boek mag lezen, zich mag ontspannen, kan gaan slapen, mag wassen enzovoort. Dit zorgt ervoor dat er een traumaverbinding ontstaat. Zelfs zo dat men verliefd kan worden en sympathie kan krijgen voor de dader. Ja het zelfs voor hem opneemt en aan zijn kant gaat staan. Hij wordt haar enige bondgenoot.

Dit gebeurde bij de bankoverval die plaatsvond te ‘Stockholm’. (augustus 1973) Vandaar de benaming het ‘Stockholmsyndroom’. Wat zich daar afspeelde is typerend voor personen die lijden aan het Stockholmsyndroom.

7.     Kan je het stockholmsyndroom bewust tegenhouden?

Iemand die psychologisch heel sterk staat misschien wel? Een verhoogd bewustzijn vermijdt veel leed.

Maar in de meeste gevallen dus niet. De doorsnee mens begint pas aan zichzelf te werken wanneer het kwaad reeds geschied is. Wijsheid ontwikkelt zich meestal na de ervaring, niet ervoor. Weinigen leren van de fouten van anderen. Maar het is dat niet alleen. Slachtoffers van misbruik hebben in vele gevallen een hechtingsproblematiek ervaren in hun kindertijd. Daarom zijn zij de ideale prooi.

Men mag gerust in het onderwijs bepaalde vakken verwijderen en in plaats daarvan levenswijsheden gaan onderwijzen. Meditatie, zelfliefde, mentale weerbaarheid, zouden vakken moeten worden. Nu dweilt men met de kranen open. De geestelijke gezondheidszorg kan niet volgen. Wat wilt men? Kinderen zitten uitgeblust in de klaslokalen voor zich uit te staren. Zij kunnen bijvoorbeeld nergens naartoe met hun thuisproblematiek. Daarom ijver ik ervoor dat we onze kinderen psychologische kracht meegeven, zodat zij buiten hun vodje papier ook mentale wapens op zak hebben. Ze zullen het later kunnen gebruiken.

Ook justitie moet hervormd worden. Familierechtbanken moeten rekening houden met de gevolgen van mentaal misbruik. Dit gebeurt nu niet.

Het Stockholmsyndroom is een verdedigingsmechanisme en een overlevingsstrategie. Meer niet.