Kan een narcist helen?

Wat voelt de narcist en hoe ontwikkelt narcisme?

Ik ben nooit haatdragend op mijn narcist kunnen zijn. Enkel op het einde was ik kwaad om hem duidelijk te maken dat het zo niet verder kon. Diep vanbinnen heb ik altijd zijn pijn gevoeld. Een pijn die in dezelfde baarmoeder rijpte als de mijne. Beiden opgegroeid in een psychosociale gezinsdynamiek, maar wel twee tegenpolen van elkaar.

Toen ik hem vertelde dat ik narcisme bij hem vermoedde en de wortels daarvan in zijn kindertijd lagen, weerlegde hij alles. Hij zegde grootgebracht te zijn in een geborgen gezin en dat hij eerder heel verlegen was. ‘Niet het opschepperige narcistische type, waarover je leest, zei hij.’

Deze man besefte natuurlijk niet dat fragiel narcisme net dat is, rustend in de schaamte en de verlegenheid, niet opdringerig zoals de grandioze narcist. Maar ook bij hem een totale ontkenning. Nooit heb ik een gemeende spijt van zijn leugens en manipulaties gekregen. Zijn constante wegduwen en aantrekken. De spelletjes en het bedrog bij al zijn vorige- en huidige vriendinnen.

Tijdens het schrijven van deze tekst lopen er nog emoties door mijn ruggengraat, richting hart en ziel. Ook al ben ik geheeld. Deze ervaringen, maar ook die vanuit mijn kindertijd, zal ik voor altijd met me meedragen tot de dag dat ik sterf.

Kan een narcist helen? Beseft hij waarmee hij bezig is?

Iemand die echt de narcistische pathologie heeft, zal nooit kunnen helen.

Vanaf leeftijd 4 ongeveer begint het ziektebeeld te ontwikkelen en start het proces. Pathologisch narcisme is in de kern niet meer dan een overlevingsstrategie en een verdedigingsmechanisme. Narcisme is een reactie op de emotionele verwaarlozing die hij als kind meemaakte. Het is een langdurig proces. Men ontwaakt dus niet en is plots narcist. De ware persoonlijkheid krijgt de kans niet om te rijpen. Het trauma pleegt als het ware een karaktermoord. Ter bescherming draagt het nieuwe persona een masker. Dit masker versmacht voor altijd zijn ware persoonlijkheid.

Hij nam afstand van zijn ware ik, omdat zijn authentieke persoon te intens werd afgestraft door zijn opvoeders en nabije omgeving.

Het masker zal ervoor zorgen dat niemand hem ooit nog pijn zal kunnen doen. Hij maakt zichzelf wijs dat hij ongenaakbaar is. Nooit zal er nog iemand boven hem gaan staan. Voortaan zal hij boven alle anderen staan. Hij zal de controle behouden en macht voelen.

Wanneer de narcist de controle over anderen heeft, dan behoudt hij enigszins de controle over zichzelf. Ik zeg er wel bij enigszins. Want zijn trauma gedraagt zich binnenin als een polygenetische vulkaan. De vulkanische activiteit gaat gepaard met aardbevingen en komt soms tot een eruptie. De narcist leeft van drama en woedeaanvallen.

De samenleving en de buitenwereld zien enkel een berg in rust en vrede. Er staat begroeiing op en zo. Hij gelijkt op al die anderen bergen. Enkel zijn naaste omgeving weet dat deze vulkaan met regelmaat haat en vuur spuwt en zelfs dodelijk kan zijn.

Wat is het verschil tussen een persoon met enkele narcistische eigenschappen of iemand met de narcistische persoonlijkheidsstoornis?

Strikt gesproken zal iemand die meer dan 5 van de 9 eigenschappen bezit gediagnosticeerd worden met de narcistische persoonlijkheidsstoornis. Dit wil zeggen, een pervasief patroon van grandiositeit (in fantasie en gedrag), behoefte aan bewondering en gebrek aan empathie, beginnend op jongvolwassen leeftijd aanwezig in uiteenlopende contexten, zoals blijkt uit vijf (of meer) van de volgende kenmerken.

(Bron DSM-5) ISBN 978 90 8953 225 1 (bureau-editie)

1.     Heeft een opgeblazen gevoel van eigen belangrijkheid. (Overdrijft bijvoorbeeld de eigen prestaties en talenten, verwacht te worden erkend als superieur, zonder de bijhorende prestaties).

2.     Is gepreoccupeerd met fantasieën over grenzeloos succes, grenzeloze macht, genialiteit, schoonheid of ideale liefde.

3.     Gelooft dat hij of zij ‘bijzonder’ en uniek is en alleen kan worden begrepen door of moet omgaan met andere bijzondere mensen of mensen (of instellingen) met een hoge status.

4.     Heeft een excessieve behoefte aan bewondering.

5.     Heeft het gevoel bijzondere rechten te hebben (onredelijke verwachtingen over een speciale voorkeursbehandeling, of dat er automatisch wordt voldaan aan zijn of haar verwachtingen).

6.     Exploiteert anderen (maakt misbruik van anderen om zijn of haar eigen doelen te verwezenlijken).

7.     Heeft een gebrek aan empathie: is niet bereid de gevoelens en behoeften van anderen te erkennen of zich ermee te identificeren.

8.     Is vaak afgunstig op anderen of gelooft dat anderen afgunstig zijn op hem of haar.

9.     Toont zich arrogant of hooghartig in houding of gedrag.

Iedereen die van een narcist houdt stelt zich de vraag of hij kan genezen en veranderen?

Ieder slachtoffer hoopt vurig dat haar partner tot inzichten komt. We zouden hen elke meter van de therapie volgen, steunen, begrip tonen, ons inleven. En onze eigen levens zelfs voor hen pauzeren.

Iets waar de empaat toch zo goed in is. Zichzelf volledig weggeven, om liefde te kunnen ontvangen, waarmee zij haar eigen emotionele leegtes mee kan opvullen.

Om de liefde van onze ouders te kunnen verdienen en vanwege de gezinsdynamiek moesten we veel moeite doen en onszelf wegcijferen. Zo werden we af en toe opgemerkt en gewaardeerd. We werden geprogrammeerd om de andere(n) te dienen. Daarom dat onszelf voor anderen wegcijferen zo natuurlijk aanvoelt.

We doen het opnieuw voor de illusionaire liefde van ons leven. ‘De prins op het witte paard.’ De enige echte liefde waar we al die tijd op gewacht hebben. We vonden ze in de narcistische partner die zo vertrouwd aanvoelt.

De narcist bouwt in het begin een veilig web van ‘onechte’ liefde rondom onze gekwetste ziel. Hij maakt ons verslaafd aan dat gevoel van ‘eindelijk thuiskomen’. We belanden in de meest romantische film en wij mogen de hoofdrol spelen.

Wanneer deze partner zijn ware aard aan ons toont zouden we moeten weglopen, maar dat doen we niet. We blijven en cijferen onszelf (opnieuw) helemaal weg in de hoop hem te kunnen veranderen en te genezen. Terwijl we niet beseffen dat wij diegenen zijn die moeten veranderen.

Het is onmogelijk om een ander te veranderen, dat kunnen zij alleen voor zichzelf doen. Wij kunnen hen enkel ondersteunen en inspireren.

Omdat de narcistische persoonlijkheidsstoornis niet echt functioneert op de manier dat de meeste stoornissen zich uiten, onderzoeken vandaag de dag specialisten, geleerden en artsen nog steeds of deze stoornis kan geheeld worden.

Sommige specialisten zoals Gary Klein, die gespecialiseerd is in deze pathologie en borderline, zegt dat het niet echt een persoonlijkheidsstoornis is, maar dat het gaat om een serie van defensiemechanismen. Persoonlijk kan ik hier helemaal mee akkoord gaan.

Creëer geen dualiteit door te zeggen dat het defensiemechanismen zijn of diepgewortelde karakterfouten. Het is een serie van defensiemechanismen, dat het authentieke karakter aan de basis gaat veranderen. Er is dus geen persoonlijkheid meer over. Enkel de defensiemechanismen blijven over en deze omvatten een onechte valse ik.

Dus is het in feite een persoonlijkheidsstoornis zonder persoonlijkheid.

Er is geen persoonlijkheid meer, maar enkel het spel, de matrix, de gietvorm, het patroon, een model.

Er is gewoon de illusie en de structuur van strategieën van defensiemechanismen die altijd in functie staan.

Om een persoonlijkheidsstoornis te kunnen zijn moet deze permanent, doordringend en persoonlijk zijn.

Wanneer mij gevraagd wordt of hun narcistische partner kan veranderen, dan zeg ik hen: “Als je vermoedt dat je partner deze persoonlijkheidsstoornis heeft — en dat is niet moeilijk om vast te stellen.”

“Als iemand gewoon narcistische eigenschappen heeft, zullen ze op een gegeven punt medelijden tonen, inzichten en nederigheid. Ze zullen de capaciteit hebben om te veranderen en de mogelijkheid om spijt te betonen.”

“Als je bij je partner nooit echte inzichten zag en zelfreflectie. De mogelijkheid om te veranderen en spijt te betonen. Hij nooit kwetsbaarheid en empathie toonde. De potentie had om te veranderen. Dan is er een hele grote kans dat we hier praten over iemand met de narcistische persoonlijkheidsstoornis.”

Dan zeg ik, “laat al je hoop varen”. Zoals ik hierboven al zei. Mensen die bij een narcistische partner blijven zijn het geverstype. Ze zijn empathisch en ‘emotioneel afhankelijk’. Ze werken mee en geven hun toestemming.

Het is voor velen verwarrend. Maar ook de narcist is emotioneel afhankelijk.  Emotionele afhankelijkheid komt voort uit een familiale achtergrond die ervoor gezorgd heeft om emotionele flashbacks te ontwikkelen. Het is complexe posttraumatische stresssyndroom.

De maatschappij creëert dualiteit door te zeggen dat we aan de ene kant het roofdier hebben, de narcist. En aan de andere kant de prooi, de empaat en emotioneel afhankelijke.

Maar men kijkt verbaasd op wanneer we zeggen dat de narcist evengoed afhankelijk is. Dit komt omdat ook zijn gevoel van eigenwaarde afhangt van anderen.

Wat gebeurt er aan de andere kant wanneer je met zo iemand in een relatie zit, en je wordt deel van zijn wereld? Hij functioneert als een agressieve introvert en forceert jou tot de persoon die hij wenst dat jij moet worden in zijn wereld.

Dit heet ‘projectieve identificatie’.

Dit betekent dat de narcist in zijn waarneming jou niet ziet als jij. Jij bent op dat moment wat hij nodig heeft.

Jij bent een handpop. Een emotionele dildo om zijn ego mee te masturberen. Je bent dus niet langer een persoon en de narcist zal jouw persoonlijkheid wegnemen.

Jouw persoonlijke geschiedenis, je voorkeuren, noden, verlangens, jouw hoop en dromen. Jouw kwetsbaarheden, jouw emoties. Zij betekenen niets. Want je bent gewoon een handpop, op het podium van de narcist zijn toneelstuk.

De narcist zal jou dus enkel kunnen zien zoals jij er voor hem moet uitzien.

Hij zal dus enkel de delen zien ‘die hem er goed laten uitzien en hem een goed gevoel geven’. Dit zal hem voeden en hem er geweldig laten uitzien.

En als jij raakt aan de narcist zijn geweldige gevoel of hem uitdaagt, dan zal hij jou achterna komen, afstraffen en vernietigen. Dit noemen we narcistische verwonding. Want dan ruk je zijn masker af en dan heeft hij niets om vast te nemen. Je raakt op dat moment de kern aan van zijn trauma.

Wanneer de narcist zichzelf in beweging brengt om jou te straffen. (En zijn straf is altijd onevenredig tot jouw misdaden.) Deze waren uiteraard nooit misdaden. Want het is geen misdaad om hem te zeggen dat hij een eikel is.

De narcist zijn woede is buiten proporties. Wanneer de straf onevenredig is mag je ervan uitgaan dat dit narcistische woede is.

Laat ons nu teruggaan naar het gegeven dat de narcist niet kan helen.

Persoonlijkheidsstoornissen kunnen worden verbeterd. Maar narcisme functioneert niet echt als een persoonlijkheidsstoornis. Zoals ik eerder zei functioneert dit als een serie defensiemechanismen. Je kan jezelf afvragen waarom de narcist deze defensiemechanismen zou opgeven? Die hem al een heel leven toelaten om op te overleven?

Waarom zou ik mij als narcist onderwerpen aan een therapeutisch proces, en de therapeut toestaan en goedkeuring geven om gezag over mij te krijgen? Dit kan de narcist nooit doen! Narcisten zijn niet in staat tot een horizontale relatiebeleving!

Horizontaal in dit geval betekent dat we elkaars gelijken zijn en dat is voor een narcist niet aanvaardbaar.

Zijn relaties zijn verticaal en hij moet boven anderen staan.

Van het moment dat de therapeut het gezag zou nemen, zal de narcist getriggerd en uitgedaagd worden in zijn ‘emotionele flashbacks’ van ‘vechten en vluchten’. Dat zou de narcist doen omslaan in narcistische woede. Hij zal de therapeut vervolgens aanvallen en dit ganse proces vernietigen. Liever dat dan in de kwetsbaarheid te gaan.

Dus waarom zou de narcist dit doen? Het simpele antwoord is dat hij het niet zal doen.

We praten hier dus over een serie van defensiemechanismen sinds zijn kindertijd.

Wat voor een kindertijd ontwikkelt deze persoonlijkheidsstoornis? Een zeer traumatische. De narcistische persoonlijkheid wordt gevormd tussen 2 polariteiten, twee tegenpolen. Je kan bijvoorbeeld 1 ouder hebben die (extreem) gewelddadig was in lichamelijk en/of mentaal misbruik en/of emotionele nalatigheid.

En de andere ouder die dat misbruik tracht goed te maken door het kind te verwennen, omdat ze er medelijden voor voelt. Langs de ene kant is er het misbruik, de haat, geen liefde. Aan de ander kant een te sterke compensatie, een te sterke reactie bij het pogen om een (vermeend) psychisch tekort of minderwaardigheidsgevoel op te heffen.

Deze twee polariteiten zijn voor het kind enorm beschadigend.

Het beschadigt zijn ware ik en er ontstaat een traumatische breuk in zijn realiteit.

De narcist zit vanaf dan gevangen. Er is geen ware ik meer. Er is geen ik waar iemand ooit van hield voor wie hij echt was. Hij voelt zich enkel nog maar een object.

Hij zit gevangen tussen misbruik: seksueel misbruik, lichamelijk misbruik, emotioneel misbruik. Een totale verwaarlozing dus.

Aan de andere kant wordt hij omhooggestuwd door iets prachtigs.

Door de ene ouder wordt hij in zijn beleving omschreven als een stuk rotzooi. En in de andere realiteit wordt hij op een neurotische wijze omhooggehouden door iets dat onrealistisch veel te hoog gegrepen is. Want ook dat is overdreven en onecht.

Deze neurotische scholing en hersenspoeling begint dus al van zeer kleins af.

Voor de rest van de narcist zijn leven zal hij weglopen van de pijn, de achterlating, het misbruik. Zo heeft hij dat steeds geanalyseerd. De constante onrust, angst en ongemakken, daar rennen ze de rest van hun leven van weg. Verlatingsangst is zelfs nog te braaf en te mild omschreven. Het zou moeten omschreven worden als vernietigende terreur.

Dit gaat niet zomaar om de angst van verlaten te worden. Ook dat speelt uiteraard mee. Maar het gevoel is absoluut een diep woedende existentiële bestaande terreurangst. Die voortkomt uit de leegte van de allesvernietigende terreur.

Dat is wat de narcist drijft!

Ze worden dus constant aangetrokken tot de kant die hen zal verwennen.

Er zijn dus zeer uiteenlopende ouderlijke combinaties mogelijk. Het konden zowel twee ouders geweest zijn die misbruikten, vernederden en sloegen. Of twee ouders die het kind emotioneel in de steek lieten. Of 2 carrièremensen bijvoorbeeld. De opvoeding overgelaten aan anderen. Vervolgens een overvloed aan materialisme. Dan had je misschien één of ander instituut die het kind verwende. Een opvoedingsschool, de academische wereld, sportomgeving, … noem maar op. Een plaats waar ze op een verhoog werden gezet. Ze vervolgens daaraan verslaafd werden, aan de verering en afgoderij. Waar ze niet als gelijken werden behandeld, maar waar ze altijd bewonderd werden en geïdealiseerd.

Wanneer je deze mechaniek verstaat en ziet hoe de narcist werd gevormd, zal je nu wel kunnen inzien dat therapie niet echt in de kaarten ligt.

De narcist zijn motto is, nooit nog opnieuw. Dit zal mij nooit nog overkomen.

Hij zal nooit nog secundaire victimisatie toestaan, tot de dag dat hij sterft. Gewoon om zeker te zijn dat hij nooit nog aan de verliezers kant zal staan.

Een tweede punt dat het voor de narcist onmogelijk maakt om zichzelf te verbeteren is, omdat ze ervan overtuigd zijn dat ze niets verkeerd doen.

Ze denken dat dit de correcte manier van handelen is. Dat dit de kernwaarden en kernovertuigingen zijn. Dat het oké is om superieur tegenover iedereen te zijn. Dat hij beter is dan de anderen.

En hier is de overtuiging die hij in zijn beschadigde inzicht en realiteit vasthoudt. Dat hem bewijst dat dit zijn gouden ticket is. Dit hem over anderen laat heenlopen. En hem dit in het leven verder brengt.

Er is niets verkeerds met mij, dus waarom zou ik veranderen?

Waarom zou ik toegeven aan een therapeutisch proces dat gebaseerd is op de subtiele medeplichtigheid, dat er iets met mij verkeerds zou zijn en dat ik iets moet veranderen om beter te worden? Neen, de narcist is de beste, er is geen betere. Hij is God. Zal de therapeut kunnen helpen? Neen, de therapeut weet volgens de narcist niet waar hij of zij mee bezig is.

Gaan narcisten in therapie? Jazeker, wanneer zij zich door hun omgeving verplicht voelen. Wanneer zij inzien dat dit de enige manier is om hun vel en huid te redden. Wanneer zij denken hun partners of zelfs de wetgeving te moeten overtuigen van hun goede intenties.

Er zijn verhalen bekend van narcisten die na hun therapie verbetering vertoonden. Dit bleek altijd van voorbijgaande aard te zijn.

Wanneer de narcist beterschap toont, dan dient het hem op dat moment.

Wanneer de narcist een lieve en brave kant laat zien, dan is hij zichzelf niet. Dit is hij niet echt. En het is onmogelijk om steeds een rol te spelen.

Maar het charmeoffensief dient hem. Het charmeoffensief laat het slachtoffer geloven dat er binnenin een goede man zit die geheeld moet worden. Ze verliest zichzelf ervoor om die goede man voor altijd bij haar te kunnen hebben.

Want als hij heelt, dan zal zij voor altijd gelukkig zijn. Dan zal hij altijd van haar houden. Want zelfliefde kan zij zichzelf niet geven.